Πώς η μουσική αλλάζει το πώς νιώθεις

Όλοι ξέρουμε πώς ένα τραγούδι αλλάζει ένα δωμάτιο: οι πρώτες νότες ενός αγαπημένου κομματιού σε ένα πάρτι, ή ένα αργό τραγούδι που κάνει μια πιεσμένη μέρα να σταματήσει επιτέλους. Η μουσική είναι από τους πιο σίγουρους τρόπους που έχουμε για να αλλάξουμε το πώς νιώθουμε, αλλά και για να μείνουμε λίγο με ένα συναίσθημα. Ακολουθεί μια σύντομη ματιά, χωρίς τεχνικούς όρους, στο γιατί, και στο τι σημαίνει αυτό όταν διαλέγεις τραγούδια για μια διάθεση.

Δύο κατευθύνσεις: ενέργεια και φωτεινότητα

Οι ψυχολόγοι συχνά περιγράφουν τα συναισθήματα πάνω σε δύο άξονες. Ο ένας είναι η διέγερση: πόσο ξύπνιος, σφιγμένος ή γεμάτος ενέργεια νιώθεις. Ο άλλος είναι το σθένος: πόσο ευχάριστο ή δυσάρεστο είναι το συναίσθημα. Ο ψυχολόγος Τζέιμς Ράσελ τοποθέτησε τα συναισθήματα πάνω σε αυτούς τους δύο άξονες το 1980, σε αυτό που λέγεται κυκλικό μοντέλο (circumplex), και είναι ακόμα ένα συνηθισμένο σημείο αφετηρίας. Ο ενθουσιασμός βρίσκεται ψηλά και στα ευχάριστα, η ηρεμία χαμηλά και στα ευχάριστα, το άγχος ψηλά και στα δυσάρεστα, η κατήφεια χαμηλά και στα δυσάρεστα.

Ο χάρτης της διάθεσης στο Mixtape Mood χρησιμοποιεί την ίδια ιδέα, με πιο απλά λόγια: πάνω είναι περισσότερη ενέργεια, δεξιά πιο φωτεινή διάθεση. Γι’ αυτό η «ηρεμία» και η «λύπη» μπορεί να είναι και οι δύο αργές, αλλά δεν είναι η ίδια κασέτα.

Τι κάνει ένα τραγούδι να ακούγεται ενεργητικό ή φωτεινό

Κανένα συστατικό μόνο του δεν αποφασίζει πώς ακούγεται ένα τραγούδι, αλλά κάποια συνήθως πάνε μαζί. Γρήγορο τέμπο, δυνατός ρυθμός, ένταση και φωτεινοί ήχοι συνήθως δίνουν περισσότερη ενέργεια. Οι μείζονες κλίμακες, οι μελωδίες που ανεβαίνουν και οι ανοιχτές αρμονίες ακούγονται συχνά πιο φωτεινές, ενώ οι ελάσσονες και οι γραμμές που κατεβαίνουν ακούγονται πιο μελαγχολικές, τουλάχιστον για όσους μεγάλωσαν με δυτική ποπ. Μετράει πολύ και η φωνή: μια κοντινή, χαμηλή φωνή μοιάζει εξομολόγηση, ένα μεγάλο ρεφρέν μοιάζει κάτι που το μοιράζεσαι.

Οι στίχοι προσθέτουν άλλο ένα στρώμα. Μια χαρούμενη μελωδία με ραγισμένα λόγια μπορεί να βγει γλυκόπικρη, και γι’ αυτό ακριβώς τόσα «λυπητερά χιτάκια» δουλεύουν στην πίστα.

Γιατί τα λυπητερά τραγούδια μπορεί να κάνουν καλό

Ακούγεται παράξενο, αλλά πολλοί άνθρωποι πιάνουν λυπητερή μουσική όταν είναι λυπημένοι, και νιώθουν καλύτερα μετά. Η έρευνα γι’ αυτή την «ευχάριστη λύπη» δείχνει μερικούς λόγους: η μουσική βάζει λόγια σε κάτι που εσύ δεν μπορούσες, σου κρατά συντροφιά, και σε αφήνει να νιώσεις το συναίσθημα από μια ασφαλή απόσταση, με αρχή και τέλος. Γι’ αυτό η κασέτα μας για τη ραγισμένη καρδιά δεν σου λέει να κάνεις κέφι. Σε αφήνει πρώτα να το νιώσεις.

Συνάντησε τη διάθεση, μετά μετακίνησέ τη

Οι μουσικοθεραπευτές έχουν ένα όνομα για ένα χρήσιμο κόλπο: την αρχή iso. Ξεκινάς με μουσική που ταιριάζει με το πώς νιώθει κάποιος αυτή τη στιγμή και μετά την αλλάζεις σιγά σιγά προς εκεί όπου θα ήθελε να βρεθεί. Αν πηδήξεις κατευθείαν από μια κακή μέρα στο πιο χαρούμενο τραγούδι που ξέρεις, συνήθως δεν κάθεται καλά. Αν ξεκινήσεις από εκεί που είσαι και προχωράς ένα βήμα τη φορά, έρχεται φυσικά.

• Νιώθεις άδειος αλλά θες ενέργεια; Ξεκίνα από μέτριο τέμπο και άφησε την κασέτα να ανέβει.
• Είσαι στην τσίτα και δεν σε παίρνει ο ύπνος; Ξεκίνα με κάτι ήρεμο, όχι με σιωπή, και πήγαινε όλο και πιο αργά.
• Θυμωμένος; Πρώτα κάτι δυνατό, μετά κάτι πιο σταθερό.

Η μνήμη παίζει κι αυτή τον ρόλο της

Τα τραγούδια της εφηβείας σου συνήθως χτυπάνε πιο δυνατά, γιατί η μουσική δένεται με τις στιγμές που την πρωτάκουσες. Γι’ αυτό μια κασέτα με επιτυχίες των 80s μπορεί να είναι μηχανή του χρόνου για κάποιον και απλώς κεφάτη για κάποιον άλλον. Αν μια δεκαετία σημαίνει κάτι για σένα, η «Εποχή» είναι εκεί ακριβώς γι’ αυτό.

Μια σημείωση για τα όρια

Η μουσική μπορεί να παρηγορήσει, να δώσει ενέργεια και να σε βοηθήσει να ξεκουραστείς, αλλά δεν είναι θεραπεία. Αν η πεσμένη διάθεση δεν φεύγει ή δυσκολεύεσαι να τα βγάλεις πέρα, μίλησε με κάποιον που εμπιστεύεσαι ή με έναν ειδικό. Όταν κάτι που γράφεις στο Mixtape Mood δείχνει ότι μπορεί να περνάς δύσκολα, σου δείχνουμε μαζί με την κασέτα γραμμές βοήθειας για τη γλώσσα σου.